Wapen van het Sultanaat Mammelukken (Egypte) Sticker

Het Sultanaat van de Mamelukken (Arabisch: سلطنة الم م ا ل ي ك ṭinpectievilla, geromantiseerd: Salicoxianat al-Mamālīk), ook bekend als het Mamelukkenrijk, was een staat die regeerde over Egypte, de Levant en de Hidjaz van het midden van de 13e tot het begin van de 16e eeuw, met Caïro als hoofdstad. Het werd geregeerd door een militaire kaste van mammelukken (bevrijde slavensoldaten) onder leiding van een sultan. Het sultanaat werd opgericht met de omverwerping van de Ayyubid-dynastie in Egypte in 1250 en werd veroverd door het Ottomaanse Rijk in 1517. De geschiedenis van de mammelukken is over het algemeen verdeeld in de Turkse of Bahri-periode (1250-1382) en de Circassiaanse of Burji-periode (1382-1517), genoemd naar de overheersende etniciteit of het korps van de heersende Mammelukken tijdens deze respectieve tijdperken. De eerste heersers van het sultanaat waren afkomstig uit de mammelukken regimenten van de Ayyubid sultan as-Salih Ayyub (r. 1240-1249), die de macht van zijn opvolger in 1250. De mammelukken onder sultan Qutuz en Baybars verdreven de Mongolen in 1260, waardoor hun zuidelijke expansie werd gestopt. Ze veroverden of kregen de suzereiniteit over de Syrische vorstendommen van de Ayubiden. Baybars installeerde ook een overgebleven tak van de Abbasiden-dynastie in Caïro, die officieel als kaliefen bleef en symbolisch prestige verleende aan het sultanaat. Tegen het einde van de 13e eeuw, door de inspanningen van de sultans Baybars, Qalawun (r. 1279-1290) en al-Ashraf Khalil (r. 1290-1293), hadden de Mammelukken de kruisvaardersstaten veroverd, uitgebreid naar Makuria (Nubië), Cyrenaica, de Hejaz en Zuid-Anatolië. Het sultanaat beleefde vervolgens een lange periode van stabiliteit en welvaart tijdens de derde regering van al-Nasir Mohammed (r. 1293-1294, 1299-1309, 1310-1341), voordat het plaatsmaakte voor de interne strijd die de opvolging van zijn zonen kenmerkte, toen de echte macht werd gehouden door senior emirs. Een van deze emir, Barquq, wierp de sultan omver in 1382 en opnieuw in 1390, waarmee de regering van Burji werd ingeluid. Mammelukken gezag over het hele rijk geërodeerd onder zijn opvolgers als gevolg van buitenlandse invasies, tribale opstanden en natuurrampen, en de staat ging in een lange periode van financiële nood. Onder Sultan Barsbay werden grote inspanningen geleverd om de schatkist aan te vullen, met name de monopolisering van de handel met Europa en belastingexpedities naar het platteland. Hij slaagde er ook in om het gezag van de mammelukken verder naar het buitenland op te leggen, waardoor Cyprus zich in 1426 moest onderwerpen. Het sultanaat stagneerde daarna. Sultan Qaitbay's lange en bekwame bewind (1468-1496) zorgde voor enige stabiliteit, hoewel het werd gekenmerkt door conflicten met de Ottomanen. De laatste effectieve sultan was Qansuh al-Ghuri (1501-1516), wiens bewind bekend stond om hardhandig fiscaal beleid, pogingen tot hervorming van het leger en confrontaties met de Portugezen in de Indische Oceaan. In 1516 werd hij gedood in de strijd tegen de Ottomaanse sultan Selim I, die vervolgens Egypte veroverde in 1517 en de heerschappij van de Mamelukken beëindigde. Onder de heerschappij van de Mammelukken, in het bijzonder onder al-Nasir Mohammed, bereikte Caïro het hoogtepunt van zijn omvang en rijkdom voor de moderne periode, en werd het een van de grootste steden ter wereld op dat moment. De economie van het sultanaat was voornamelijk agrarische, maar de geografische positie plaatste het ook in het centrum van de handel tussen Europa en de Indische Oceaan. De Mammelukken zelf vertrouwden op het systeem van de iqta om inkomsten te genereren. Ze waren ook belangrijke mecenassen van kunst en architectuur: ingelegd metaalwerk, geëmailleerd glas en verlichte koranmanuscripten behoorden tot de hoogtepunten van de kunst, terwijl de Mamelukse architectuur nog steeds een groot deel van het weefsel van het historische Caïro vandaag de dag vormt en te vinden is in hun voormalige domeinen.