Wapen van kanton Ticino, Zwitserland Sticker

Ticino (/tiˈtʃiːno/ tih-CHEE-noh), soms Tessin (/tɛˈsiːn, tɛˈsæ̃/ tess-EEN), officieel de Republiek en Kanton Ticino of minder formeel het kanton Ticino, is een van de 26 kantons die de Zwitserse Confederatie vormen. Het is samengesteld uit acht districten en de hoofdstad is Bellinzona. Het is traditioneel verdeeld in de Sopraceneri en de Sottoceneri, respectievelijk ten noorden en zuiden van Monte Ceneri. Ticino is het meest zuidelijke kanton van Zwitserland. Het is een van de drie grote zuidelijke Alpenkantons, samen met Valais en de Grisons. In tegenstelling tot alle andere kantons ligt het bijna volledig ten zuiden van de Alpen en heeft het geen natuurlijke toegang tot het Zwitserse plateau. Door de hoofdketen van de Gotthard en aangrenzende bergketens grenst het aan het kanton Valais in het noordwesten, het kanton Uri in het noorden en het kanton Grisons in het noordoosten; het laatste kanton is ook het enige dat enige grenzen deelt met Ticino op het niveau van de vlaktes. Het kanton deelt ook internationale grenzen met Italië, inclusief een kleine Italiaanse enclave. Vernoemd naar de Ticino, zijn langste rivier, is het het enige kanton waar Italiaans de enige officiële taal is en vertegenwoordigt het het grootste deel van het Italiaanstalige gebied van Zwitserland samen met de zuidelijke delen van de Grisons. In 2020 had Ticino een bevolking van 350.986. De grootste stad is Lugano en de twee andere belangrijke centra zijn Bellinzona en Locarno. Terwijl de geografie van de Sopraceneri-regio wordt gekenmerkt door de Hoge Alpen en het Meer van Maggiore, wordt die van de Sottoceneri gekenmerkt door de Alpenvoetheuvels en het Meer van Lugano. Het kanton, dat een van de belangrijkste toeristische bestemmingen van Zwitserland is geworden, onderscheidt zich van de rest van het land door zijn warme klimaat en zijn cultuur en gastronomie. Het land dat nu door het kanton wordt ingenomen, werd in de 15e eeuw door verschillende Zwitserse troepen geannexeerd van Italiaanse steden in de laatste transalpiene campagnes van de Oude Zwitserse Confederatie. In de Helvetische Republiek, opgericht in 1798, werd het verdeeld tussen de twee nieuwe kantons Bellinzona en Lugano. De Mediationsakte in 1803 zorgde ervoor dat deze twee kantons samengingen om het moderne kanton Ticino te vormen. Vanwege zijn ongebruikelijke positie is het kanton afhankelijk van belangrijke infrastructuur voor de verbinding met de rest van het land. De eerste grote noord-zuid spoorlijn over de Alpen, de Gotthard-spoorlijn, werd in 1882 geopend. In 2016 werd de Gotthard-basistunnel ingehuldigd, die ten slotte een volledig vlakke route door de Alpen bood. Het BBP per hoofd van de bevolking van Ticino was 83.450 Zwitserse frank in 2020, boven het Zwitserse gemiddelde van 80.418 Zwitserse frank in dezelfde periode. Het is een van de rijkste gebieden in Europa. Ticino had de tweede hoogste levensverwachting (85,2 jaar) in Europa in 2018. De Human Development Index van 0,961 in 2021 was een van de hoogste die ergens ter wereld werd gevonden.