De Marteldood van St. Thomas Becket (M 031) Magneet

Tijdens zijn kersthofhouding in 1170 in Bures, Normandië, had Hendrik II, koning van Engeland, in een woedeaanval tegen Thomas Becket, zijn voormalige vriend, voormalig kanselier en de huidige aartsbisschop van Canterbury die onlangs uit ballingschap was teruggekeerd, geraasd. Er wordt gezegd dat hij zijn tirade beëindigde met: “Zal niemand me van deze turbulente priester verlossen?” En vier van zijn ridders hadden zijn woorden opgevat als een niet al te subtiele oproep tot actie tegen de prelaat. Enkele dagen later, op 29 december, lag Becket dood - zijn hersenen waren over de vloer van zijn kathedraal verspreid. Het was een moord die het middeleeuwse christendom schokte. + Er zijn verschillende eigentijdse geschreven versies van de brute moord - met name het ooggetuigenverslag van Edward Grim, Becket's plaatsvervangend kruisdrager op die fatale dag. Deze visuele voorstelling uit circa 1471, geschilderd tijdens de regering van Hendrik V, is een kleurrijkere, grafischer en gedetailleerder dan onze eerste (Vergelijk M 030). Dit kleine, Tudor eiken paneelschilderij - nu sterk verslechterd - hing ooit boven het graf van Hendrik IV in Canterbury, waar het nog steeds bewaard wordt. Het was gekoppeld aan een ander schilderij uit dezelfde periode dat de boetedoening van Hendrik II voorstelt (Zie M 033). + Opgemerkt moet worden dat het niet altijd mogelijk is om de tekstuele en artistieke versies te verzoenen. Details variëren - niet verwonderlijk gezien de omstandigheden, de verstreken tijd en artistieke vrijheid. + Hier wordt Sir William Tracey met het rood en geel gebande schild en bebloede zwaard afgebeeld als al de eerste slag aan Becket te hebben toegebracht, waarbij hij zijn hoed van zijn hoofd sloeg en de monnik Edward Grim in de onderarm verwondde. Grim, die nu achter het altaar staat, had geprobeerd de aanstormende slag met Becket's eigen kromstaf af te weren, maar tevergeefs. Grim, die oogcontact maakt met Tracey, reageert met pijn aan zijn wond en afgrijzen over de aanval. De tweede ridder, Sir Reginald FitzUrse, die waarschijnlijk de aanvoerder van de samenzweerders was, is herkenbaar aan de beren op zijn surcot, dat wil zeggen de tuniek die een ridder over zijn wapenrusting droeg. FitzUrse slaat op de bovenkant van Becket's hoofd waardoor de aartsbisschop op zijn knieën komt. Bloedend uit de hoofdhuid knielt Becket rechtop in een houding van gebed en berusting. Sir Richard Brito (of de Breton) in de gepluimde helm en surcot met een ontwerp van getemde everzwijn- of berenhoofden brengt de fatale slag toe, een zijdelingse snee. Toch wordt dit hier niet afgebeeld met de wreedheid van de daadwerkelijke slag: Brito sloeg Becket's schedel er eigenlijk af en brak daarbij zijn zwaard op de stenen plavuizen! Terzijde staand in de blauwe surcot met een fleur-de-lys in elk vak is Sir Hugh de Morville net begonnen zijn zwaard uit een rode schede te trekken. Van de vier ridders sloeg alleen de Morville niet naar de aartsbisschop, maar hield hij de menigte tegen om hem te hulp te komen. Een vijfde persoon die gewoonlijk niet wordt getoond en hier ook niet wordt getoond, een geestelijke genaamd Hugh of Horsea, zette zijn voet op Becket's nek en verspreidde zijn hersenen en bloed met de punt van zijn zwaard over de vloer onder het uitroepen: “Laten we weggaan, ridders; hij zal niet meer opstaan.” + De tekst achter de figuren blijft onleesbaar. + St. Thomas Becket is de patroonheilige van seculiere geestelijken. + Feestdag: 29 december + Beeldmateriaal (M 031): Detail van De Marteldood van Sint Thomas van Canterbury, kleurengravure door J. Carter, 1786, uit de Wellcome Collection (Wellcome Library nr. 7281i). Attribution 4.0 International (CC BY 4.0). De losse prent zou afkomstig zijn uit John Carters boek Specimens of Ancient Painting and Sculpture (Vol.1; Londen, 1780, 1787), f. p. 60. Ons verslag wijkt enigszins af van het verslag door de Rev. Mr. Milner, van St. Peter's House, Winchester, in het boek op pp. 57-58. De onze is gebaseerd op Grim's ooggetuigenverslag en een studie van de heraldiek.